Φωτογραφία: Alexander Bogatyrev, CC BY 4.0
BIOLOGY OF LEARNING Τεκμηριωμένη διδασκαλία

Δεν διδάσκουμε «με το ένστικτο».
Διδάσκουμε με δεδομένα.

Η γνωστική ψυχολογία έχει μελετήσει για δεκαετίες πώς μαθαίνει πραγματικά ο άνθρωπος: τι κάνει τη γνώση να μένει και τι απλώς δίνει την ψευδαίσθηση ότι μένει. Η μέθοδός μας χτίζεται πάνω σε αυτά τα ευρήματα, και εδώ τα παραθέτουμε όλα, με τις πηγές τους.

Πόσο χρήσιμες είναι οι τεχνικές μελέτης;

Αξιολόγηση 10 δημοφιλών τεχνικών, Dunlosky et al. (2013)[3]

ΥψηλήΤεστ εξάσκησης (ανάκληση) · Κατανεμημένη μελέτη
ΜέτριαΕρωτήσεις «γιατί» · Αυτοεξήγηση · Εναλλασσόμενη εξάσκηση
ΧαμηλήΥπογράμμιση · Ξαναδιάβασμα · Περίληψη · Μνημονικές λέξεις-κλειδιά · Νοερές εικόνες από κείμενο
Η κατεύθυνσή μας · Biology of Learning

Η μάθηση είναι βιολογία.

Κάθε φορά που κάτι «μένει», στον εγκέφαλο αλλάζουν συνάψεις, ενεργοποιούνται γονίδια και φτιάχνονται νέες πρωτεΐνες.

Στο MedMethod στοχεύουμε στη Βιολογία της Μάθησης (Biology of Learning): να γεφυρώσουμε όσα γνωρίζουμε για τη μοριακή και κυτταρική βάση της μνήμης με τον τρόπο που διδάσκουμε. Ο ιδρυτής μας είναι Μοριακός Βιολόγος. Για εμάς η διδασκαλία ξεκινά από το κύτταρο.

⚡
Συνάψεις

Ό,τι χρησιμοποιείται, δυναμώνει

Όταν δύο νευρώνες ενεργοποιούνται μαζί επανειλημμένα, η σύνδεσή τους ενισχύεται και μένει ενισχυμένη για πολύ (μακροχρόνια ενδυνάμωση, LTP)[18,19].

Γι’ αυτό: σε βάζουμε να ανακαλείς ενεργά, όχι απλώς να ξαναδιαβάζεις.

🧬
Γονίδια & πρωτεΐνες

Η μακροχρόνια μνήμη θέλει νέες πρωτεΐνες

Για να γίνει μια μνήμη μόνιμη, ενεργοποιούνται μεταγραφικοί παράγοντες (π.χ. CREB) και συντίθενται νέες πρωτεΐνες στις συνάψεις. Στα πειράματα του Kandel, την ενεργοποίηση αυτή την προκαλούσε κυρίως η επαναλαμβανόμενη, κατανεμημένη διέγερση[20].

Γι’ αυτό: μοιράζουμε τις επαναλήψεις σε διαστήματα.

🌙
Ύπνος

Η μνήμη σταθεροποιείται τη νύχτα

Κατά τον ύπνο, οι πρόσφατες μνήμες «επαναλαμβάνονται» και σταθεροποιούνται. Ο ύπνος δεν είναι χαμένος χρόνος μελέτης, είναι μέρος της[21].

Γι’ αυτό: τα πλάνα μας δεν ζητούν ξενύχτια πριν από την εξέταση.

🫀
Άγχος

Το στρες «κλειδώνει» την ανάκληση

Οι ορμόνες του στρες (γλυκοκορτικοειδή) μπορούν να δυσκολέψουν την ανάκληση πληροφοριών που ήδη ξέρεις. Γι' αυτό κάποιος μπορεί να «τα ξέρει όλα» και την ώρα της εξέτασης να μην τα θυμάται[22].

Γι’ αυτό: προσομοιώσεις σε συνθήκες εξέτασης, ώστε η μέρα της εξέτασης να μοιάζει γνώριμη.

Οκτώ αρχές

Τι λέει η έρευνα, και τι κάνουμε εμείς γι’ αυτό.

Κάθε αρχή συνοδεύεται από τις δημοσιεύσεις στις οποίες στηρίζεται. Πατώντας τον αριθμό σε αγκύλες πηγαίνεις στη βιβλιογραφία.

01

Ενεργητική ανάκληση · Retrieval practice

Τι δείχνει η έρευνα

Όταν ανακαλείς μια πληροφορία από τη μνήμη, για παράδειγμα λύνοντας ένα σύντομο τεστ, τη συγκρατείς πολύ καλύτερα μακροπρόθεσμα απ’ ό,τι αν την ξαναδιαβάσεις. Αυτό ισχύει ακόμα κι όταν το ξαναδιάβασμα «μοιάζει» πιο αποδοτικό τη στιγμή της μελέτης[1,2].

Τι κάνουμε στην πράξη

Κάθε μάθημα ξεκινά με λίγες ερωτήσεις ανάκλησης από το προηγούμενο. Αντί για «διάβασε ξανά το κεφάλαιο», δίνουμε σύντομα τεστ και ασκήσεις που σε βάζουν να ανασύρεις τη γνώση μόνος σου.

02

Κατανεμημένη επανάληψη · Spaced practice

Τι δείχνει η έρευνα

Οι ίδιες ώρες μελέτης αποδίδουν περισσότερο όταν μοιράζονται σε διαστήματα, παρά όταν «στριμώχνονται» σε λίγες μέρες[3,4]. Το ιδανικό διάστημα ανάμεσα στις επαναλήψεις μεγαλώνει όσο πιο μακριά είναι η εξέταση[5].

Τι κάνουμε στην πράξη

Το πλάνο σου έχει προγραμματισμένες επιστροφές σε παλιές ενότητες, και κάθε προσομοίωση περιέχει ύλη από όλο το διάστημα. Δοκίμασε τον υπολογιστή επαναλήψεων παρακάτω.

03

Εναλλασσόμενη εξάσκηση · Interleaving

Τι δείχνει η έρευνα

Όταν ασκήσεις διαφορετικού τύπου ανακατεύονται, ο μαθητής μαθαίνει να αναγνωρίζει ποια μέθοδο χρειάζεται κάθε πρόβλημα. Αυτό ακριβώς ζητά μια εξέταση, όπου οι ασκήσεις δεν έρχονται ταξινομημένες ανά κεφάλαιο[3,6].

Τι κάνουμε στην πράξη

Μετά την πρώτη εκμάθηση, δουλεύουμε με μικτά φύλλα ασκήσεων: π.χ. γενετική, μοριακή βιολογία και βιοτεχνολογία στο ίδιο φύλλο, ή οξέα-βάσεις μαζί με ισορροπία και οξειδοαναγωγή.

04

Διάγνωση παρανοήσεων με βαθμό βεβαιότητας · Certainty of response

Τι δείχνει η έρευνα

Μια λάθος απάντηση δοσμένη με σιγουριά δείχνει παρανόηση, ενώ μια λάθος απάντηση στην τύχη δείχνει απλό κενό. Τα δύο χρειάζονται διαφορετική αντιμετώπιση[7]. Επιπλέον, τα λάθη που έγιναν με μεγάλη βεβαιότητα, όταν διορθωθούν με σωστή εξήγηση, διορθώνονται πιο ανθεκτικά (φαινόμενο υπερδιόρθωσης)[8].

Τι κάνουμε στην πράξη

Το διαγνωστικό μας τεστ ζητά για κάθε απάντηση πόσο σίγουρος είσαι. Έτσι ξεχωρίζουμε τις παρανοήσεις από τα κενά και τη «σωστή απάντηση από τύχη», και ξέρουμε από πού να ξεκινήσουμε.

05

Αυτοεξήγηση: το «γιατί» πριν από το «τι» · Self-explanation

Τι δείχνει η έρευνα

Οι μαθητές που εξηγούν στον εαυτό τους κάθε βήμα μιας λύσης ή ενός μηχανισμού κατανοούν βαθύτερα από όσους απλώς τον διαβάζουν[9]. Η τεχνική έχει αξιολογηθεί ως μέτριας έως καλής χρησιμότητας[3].

Τι κάνουμε στην πράξη

Δεν ζητάμε αποστήθιση. Ζητάμε από τον μαθητή να εξηγήσει με δικά του λόγια γιατί συμβαίνει κάτι: γιατί η DNA πολυμεράση χρειάζεται εκκινητή, γιατί ένα ρυθμιστικό διάλυμα αντιστέκεται στην αλλαγή του pH.

06

Εικόνα και περιορισμένη μνήμη εργασίας · Cognitive load & multimedia

Τι δείχνει η έρευνα

Η μνήμη εργασίας χωράει λίγα στοιχεία τη φορά, και η άσκοπη πολυπλοκότητα «τρώει» τη χωρητικότητα που χρειάζεται η μάθηση[10]. Λόγια μαζί με κατάλληλη εικόνα μαθαίνονται καλύτερα από λόγια μόνα τους[11].

Τι κάνουμε στην πράξη

Σχήματα αντί για σελίδες κειμένου, λυμένα παραδείγματα βήμα-βήμα πριν από τις ανεξάρτητες ασκήσεις, και εικονικά εργαστήρια όπου βλέπεις έναν μηχανισμό να συμβαίνει.

07

Ανατροφοδότηση που δείχνει τον δρόμο · Feedback

Τι δείχνει η έρευνα

Η ανατροφοδότηση είναι από τους πιο ισχυρούς παράγοντες μάθησης, όταν δεν λέει μόνο «σωστό» ή «λάθος» αλλά πού βρίσκεσαι και τι να κάνεις στη συνέχεια[12,13].

Τι κάνουμε στην πράξη

Κάθε γραπτό διορθώνεται αναλυτικά, ανά υποερώτημα, με τα κριτήρια της πραγματικής εξέτασης. Κάθε λάθος συνοδεύεται από εξήγηση και από μια άσκηση για να το ξαναδοκιμάσεις.

08

Επιθυμητές δυσκολίες · Desirable difficulties

Τι δείχνει η έρευνα

Συνθήκες που κάνουν τη μελέτη πιο δύσκολη εκείνη τη στιγμή, όπως η ανάκληση, τα διαστήματα και η ανάμειξη, συχνά βελτιώνουν τη μακροπρόθεσμη μάθηση. Η αίσθηση ότι «πάει εύκολα» δεν είναι καλός δείκτης ότι μαθαίνεις[14].

Τι κάνουμε στην πράξη

Οι προσομοιώσεις μας είναι σκόπιμα λίγο πιο απαιτητικές από την πραγματική εξέταση. Εξηγούμε στον μαθητή γιατί αυτό το «δύσκολο» είναι το σημάδι ότι η μελέτη δουλεύει.

Μύθοι & δεδομένα

Τι δεν κάνουμε, και γιατί.

Ένας σοβαρός εκπαιδευτικός οργανισμός λέει και τι δεν ισχύει. Ακόμα κι όταν ο μύθος πουλάει.

Μύθος

«Είμαι οπτικός τύπος, μαθαίνω μόνο με εικόνες»

Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ότι η διδασκαλία προσαρμοσμένη σε «μαθησιακά στυλ» (οπτικό, ακουστικό, κιναισθητικό) βελτιώνει τη μάθηση[15]. Χρησιμοποιούμε εικόνα για όλους, επειδή βοηθά όλους[11].

Μύθος

«Το διάβασα τρεις φορές και το υπογράμμισα, άρα το ξέρω»

Το ξαναδιάβασμα και η υπογράμμιση δίνουν αίσθηση οικειότητας, αλλά έχουν χαμηλή αποτελεσματικότητα[3]. Η απόδειξη ότι κάτι το ξέρεις είναι να το ανακαλέσεις χωρίς να το βλέπεις[1].

Δεδομένο

Γιατί δουλεύουμε σε πολύ μικρές ομάδες

Η ατομική διδασκαλία και τα πολύ μικρά τμήματα έχουν από τις ισχυρότερες τεκμηριωμένες επιδράσεις στη μάθηση[16]. Οι νεότερες μετα-αναλύσεις βρίσκουν μικρότερο όφελος από την αρχική εκτίμηση, αλλά σταθερό και σημαντικό[17]. Γι’ αυτό τα τμήματά μας έχουν 3–4 άτομα.

Εργαλείο

Πότε να ξαναδιαβάσεις ό,τι έμαθες σήμερα;

Βάλε πότε έμαθες μια ενότητα και πότε δίνεις εξετάσεις. Το εργαλείο προτείνει ημερομηνίες επανάληψης με διαστήματα που μεγαλώνουν σταδιακά[4,5]. Σε κάθε επανάληψη μην ξαναδιαβάσεις: κλείσε το βιβλίο και προσπάθησε να θυμηθείς ή λύσε ασκήσεις[1].

Πρακτικός κανόνας, όχι μοναδικό «σωστό» πρόγραμμα: τα βέλτιστα διαστήματα εξαρτώνται από την ύλη και από τον χρόνο μέχρι την εξέταση[5].

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΕΠΑΝΑΛΗΨΕΩΝ—
🧩

Και για μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες

Οι ίδιες αρχές ισχύουν και για μαθητές με δυσλεξία ή άλλες μαθησιακές δυσκολίες, με προσαρμογές: μικρότερα βήματα, σαφώς δομημένο υλικό, περισσότερο χρόνο και συχνότερη ανατροφοδότηση. Ο ιδρυτής μας έχει επιμόρφωση στην Ειδική Αγωγή και στην Εκπαιδευτική Ψυχολογία, και πολλή εμπειρία στην προσαρμογή της διδασκαλίας.

Βιβλιογραφία

Οι πηγές μας.

Όλες είναι δημοσιεύσεις σε επιστημονικά περιοδικά με κριτές ή ακαδημαϊκά συγγράμματα. Παράθεση κατά APA.

  1. Roediger, H. L., & Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning: Taking memory tests improves long-term retention. Psychological Science, 17(3), 249–255.
  2. Karpicke, J. D., & Blunt, J. R. (2011). Retrieval practice produces more learning than elaborative studying with concept mapping. Science, 331(6018), 772–775.
  3. Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J., & Willingham, D. T. (2013). Improving students’ learning with effective learning techniques. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4–58.
  4. Cepeda, N. J., Pashler, H., Vul, E., Wixted, J. T., & Rohrer, D. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis. Psychological Bulletin, 132(3), 354–380.
  5. Cepeda, N. J., Vul, E., Rohrer, D., Wixted, J. T., & Pashler, H. (2008). Spacing effects in learning: A temporal ridgeline of optimal retention. Psychological Science, 19(11), 1095–1102.
  6. Rohrer, D., & Taylor, K. (2007). The shuffling of mathematics problems improves learning. Instructional Science, 35(6), 481–498.
  7. Hasan, S., Bagayoko, D., & Kelley, E. L. (1999). Misconceptions and the Certainty of Response Index (CRI). Physics Education, 34(5), 294–299.
  8. Butterfield, B., & Metcalfe, J. (2001). Errors committed with high confidence are hypercorrected. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, 27(6), 1491–1494.
  9. Chi, M. T. H., de Leeuw, N., Chiu, M.-H., & LaVancher, C. (1994). Eliciting self-explanations improves understanding. Cognitive Science, 18(3), 439–477.
  10. Sweller, J. (1988). Cognitive load during problem solving: Effects on learning. Cognitive Science, 12(2), 257–285.
  11. Mayer, R. E. (2009). Multimedia learning (2nd ed.). Cambridge University Press.
  12. Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The power of feedback. Review of Educational Research, 77(1), 81–112.
  13. Black, P., & Wiliam, D. (1998). Assessment and classroom learning. Assessment in Education: Principles, Policy & Practice, 5(1), 7–74.
  14. Bjork, R. A. (1994). Memory and metamemory considerations in the training of human beings. In J. Metcalfe & A. Shimamura (Eds.), Metacognition: Knowing about knowing (pp. 185–205). MIT Press.
  15. Pashler, H., McDaniel, M., Rohrer, D., & Bjork, R. (2008). Learning styles: Concepts and evidence. Psychological Science in the Public Interest, 9(3), 105–119.
  16. Bloom, B. S. (1984). The 2 sigma problem: The search for methods of group instruction as effective as one-to-one tutoring. Educational Researcher, 13(6), 4–16.
  17. Nickow, A., Oreopoulos, P., & Quan, V. (2020). The impressive effects of tutoring on PreK-12 learning: A systematic review and meta-analysis of the experimental evidence (NBER Working Paper No. 27476). National Bureau of Economic Research.
  18. Hebb, D. O. (1949). The organization of behavior: A neuropsychological theory. Wiley.
  19. Bliss, T. V. P., & Lømo, T. (1973). Long-lasting potentiation of synaptic transmission in the dentate area of the anaesthetized rabbit following stimulation of the perforant path. The Journal of Physiology, 232(2), 331–356.
  20. Kandel, E. R. (2001). The molecular biology of memory storage: A dialogue between genes and synapses. Science, 294(5544), 1030–1038.
  21. Diekelmann, S., & Born, J. (2010). The memory function of sleep. Nature Reviews Neuroscience, 11(2), 114–126.
  22. de Quervain, D. J.-F., Roozendaal, B., & McGaugh, J. L. (1998). Stress and glucocorticoids impair retrieval of long-term spatial memory. Nature, 394(6695), 787–790.

Η σελίδα συνοψίζει ευρήματα για μη ειδικούς. Για λεπτομέρειες, όρια και συνθήκες κάθε μελέτης, συμβουλευτείτε τις πρωτότυπες δημοσιεύσεις.

Επικοινωνία

Θες να δουλέψεις με μέθοδο;

Πες μας ποιον στόχο έχεις. Θα κανονίσουμε μια δωρεάν γνωριμία και ένα διαγνωστικό για να δούμε από πού ξεκινάμε.

Emailinfo@medmethod.grΤηλέφωνο+30 697 929 1674WhatsApp / ViberΣτείλε μήνυμα

Επικοινώνησε μαζί μας

Απαντάμε συνήθως μέσα στην ίδια μέρα.

Δες ακόμα
Οι 8 αρχέςΔωρεάν γνωριμία